طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه: بررسی ویژگیهای اکولوژیک تالاب هورالعظیم خوزستان (91-1390)
توضیحات:شماره مصوب:93105-12-74-4 واحد اجرا: بخش بوم شناسی محل اجرا: خوزستان- پژوهشکده آبزی پروری جنوب کشور نام هماهنگ کننده/مجری مسئول/مجری: سیمین دهقان مدیسه سال شروع:93/1/1 سال خاتمه:1395
متن:

اهمیت،ضرورت،اهداف و روش تحقیق:

تالاب هورالعظیم به لحاظ برخورداری از پتانسیلو توانمندی های مختلف اقتصادیاجتماعی، اکولوژیک و تفرجگاهی،جایگاه ویژه ای در مجموعهاکوسیتمی و محیطی به خود اختصاص میدهد . پیچیدگی و گستردگی و یگانگی گستره بین مرزی در مقایسه با پهنه های اکولوژیکی از یک سو و کمبود مطالعات پایه و پشتوانه تجربی مدیریت آنها از سوی دیگر روند توسعه سیستمهای حفاظت شده مذکور را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد.با توجه به نقش و اهمیت تالاب به عنوان منبعارزشمند حیاتی و با توجه بهتغییرات احتمالی اکوسیستم آن در سالهای اخیر، تحت تاثیر شرایط اقلیمی ، فشار بهره برداران، دخالتهای انسانیو عوارض ناشی از موقعیت سوق الجیشی آن در منطقه مرزی،لزوم انجام مطالعه ای پیرامون بررسی وضعیت فعلی اکولوژیک آن ضروری بنظر میرسد. کیفیت زیستی تالاب اثرات مثبت بسیاری برای انسان و بهره برداری های اقتصادی از تالاب را فراهم می آورد. با دانستن اطلاعات مستمر از وضعیت اکولوژیک ، تغییرات پیش آمده وچگونگی روند تغییراتآن در سال های اخیر، می توان گام های اساسی برای حفظ و مدیریت آب تالاب برداشت و همچنین می تواند به عنوان مبنایی برای ارزیابی تالاب در آینده کاربرد داشته باشد.این مطالعه در سال(91-1390) در چهار نقطه انتخاب شدهدر هورالعظیم صورت گرفته است. این نقاط در محدوده چهار حوضچههور قرار دارند که توسط دریچه ها میزان آب وردی آنها کنترل میگردد. اهداف این مطالعه شامل:

1- بررسی وضعیت عمومی و ریخت شناسی تالاب (مساحت و عمق) و بررسی تغییرات عرصه هور

2- بررسی پارامترهای فیزیک و شیمیایی و کیفیتآب

3- بررسی پلانکتونها شامل زئوپلانکتون و فیتو پلانکتون

4- بررسیموجودات بنتیک (بنتوزها)

5- تعیین در صد مواد آلی(TOM) و دانه بندی رسوبات

6- بررسی ماهی شناسی و صید و صیادی

در این مطالعه، نمونه­برداری از 4 ایستگاه (ایستگاه های شمال جاده امام رضا(1)و جنوب جاده امام رضا (2)، در منطقه رفیع و ایستگاه‌هایطبر(3) وشط علی(4)،در منطقه شط علی ) به صورت ماهانه در طی یک سال از فروردین ماه تا اسفند ماهسال 1390انجام شد.نمونه برداری ها شاملپارامترهای فیزیکی و شیمیایی، فیتو و زئو پلانکتون‌ها ، بنتوزها، ماهیان وررسی وضعیت صید و صیادی است. نمونه­های فیتو پلانکتون‌ با استفاده از بطری نمونه برداری و از 5/0 متری زیر سطح آب تهیه شدند وشمارش بر اساس واحد زنده انجام شد. نمونه برداری زئوپلانکتونها از عمق 5/1-2 متری آب به وسیله تور پلانکتون با چشمه 100 میکرونبصورت ماهانه در محل انجام شد. نمونه برداری بنتوزها و رسوبات،توسط گربVan Vin با سطح 125/0 متر مربعانجام پذیرفت و از هر ایستگاه یک نمونه برای شناسایی موجودات بنتوز و یک نمونه هم برای آنالیز دانه بندی رسوبات و تعیین درصد مواد آلی نمونه برداری شد. جهت برآورد میزان صید تخلیه شده در هر ماه، نمونه گیری به صورت جمع آوری آمار و اطلاعات از محل تخلیه بود که به صورت سرشماری در مکان و نمونه گیری در زمان انجام شد. در 3 منطقه صیادی هر 15 روز یک بار بصورت تصادفی سرکشی کرده ودر تمام طول روز صیادان فعال وصید آن‌ها در فرم‌های مربوطه ثبت می شد .در این روش از تعداد قایق های مشاهده شده در روزهای نمونه گیری، میانگین ورودی قایق ها در روز(قایق روز) و از میزان صید این قایق‌ها، سهم صید هر قایق(CPUE) نیز مشخص گردید و در پایان هر ماه کل تلاش صیادی Effort)) محاسبه شد.

نتایج:

در این مطالعه، 194 گونه فیتوپلانکتون شناسایی گردید که شاخه دیاتومه­­ها دارای 85 گونه، شاخه سیانوفیتا دارای 59 گونه، شاخه جلبک­­های سبز دارای 31 گونه، شاخه اوگلنوفیتا دارای 18 گونه و شاخه داینوفیتا دارای 1 گونه بودند.ایستگاه طبر ( 3)، با 96/38 درصد، بیشترین فراوانی کل را دارا بود. شاخه­ دیاتومه­ها با فراوانی کل 46 درصد بیشترین فراوانی را داشتهو سپس سیانوفیتا با 17/34 درصد، کلروفیتا با 39/16 درصد، اوگلنوفیتا با 6/1 درصد و داینوفیتا با 58/1 درصد،بترتیب حضور داشتند. در فصل تابستان سیانوفیتا دارای تراکم زیادی به ویژه در فرم­های کلنی بودند .مجموعا 35 گونه از زئوپلانکتون ها شناسایی شدند.از ریزوپودا ، گونه های خانواده هایArcellidae وCentripyxidae ، از روتیفرا گونه هایخانواده هایBrachionidae،Lecanidae،Asplanchnidae وPhilodinidae ، از گروه سخت پوستان کلادوسرا، گونه هایی از خانواده هایDaphnidae،Sisidae وChydoridae ، از گروه پاروپایان (کپه پودا)، از خانوادهCyclopoda حضور داشتند حدود98 درصد جمعیت زئوپلانکتونی شناخته شده بترتیب متعلق به کپه پودا با9/39درصد، روتیفرا با71/34 درصد ، کلادوسرا با38/22درصد و ریزوپودا با 843/0 درصد بود. گونهBrachionus urceolarisبا میانگین 29/7 تعداد در لیتر و درصد فراوانی 108/17 ، فراوان ترین نمونه در تالاب هورالعظیم محسوب می شود.در این تالاب زئوپلانکتون‌های سخت پوست مانند کپه پودا و کلادوسرا درصد فراوانی بسیار بالاتری را نشان می‌دهند که به نوعی شرایط مطلوب‌تر محیطی را اعلام می‌دارند. انتظار می­رود که وضعیت مواد غذایی در تالاب هورالعظیم خوب باشد. در بین گروه های بنتیک شناسایی شده ، خانوادهTephritidae با 85%،Chironomidae با 7% از راستهDiptera،Ostracoda با 2% گروه های غالب ماکروبنتوزی بوده اند. در بین ایستگاه های مورد مطالعه ایستگاه جنوب جاده امام رضا(2)،بیشترین فراوانی و شط علی (4)،کمترین فراوانی را داشت. تغییرات میانگین فراوانی ماکروبنتوزها در فصول مختلف نشان داد که فصل زمستان بیشترین وفصل تابستان کمترین فراوانی را شامل شده است. شاخص های تنوع ماکروبنتوزهای رسوبات در ایستگاه های مورد مطالعه نشان داد که ایستگاه طبر(3)، بیشترین و ایستگاه جنوب جاده امام رضا(2)، کمترین تنوع زیستی را داشت.نتایج سنجش میزانSilt-Clay رسوبات در کلیه ایستگاهها بالاتر از 71%بوده است. بیشترین میزان مواد آلی رسوبات در ایستگاه جنوب جاده امام رضا و در فصل زمستان و کمترین میزان در فصل تابستان ایستگاه شط علی ثبت شد. براساس شاخص هلسینهوف ایستگاه های شمال جاده امام رضا و شط علی وضعیت متوسط محیطی و ایستگاه طبر و جنوب جاده امام رضا وضعیت خوب را نشان می دهند.در مطالعه حاضر 15 گونه ماهی متعلق به 8 جنس و 3 خانواده، در تالاب هورالعظیم شناسایی گردید.مشخص گردیدکه 4/87 درصد ازکل گونه های شناسایی شده در تالاب مذکور به خانواده کپورماهیان تعلق داشتند.در تحقیقاتی که در سال‌های 2006 و 2008 در تالاب هویزه در بخش کشور عراق انجام شده بیشترین فراوانی به گونه های ماهی بیاح،کاراس، حمری و شلج تعلق داشته است و در مطالعه کنونی نیز گونه های ذکر شده 3/89 درصد از کل صید را تشکیل داده اند.در نهایت چنین ارزیابی می شود که تغییراترژیمآبیدریکتالابآبشیرین،خصوصیاتزیستمحیطیوشرایطزیستی آنرا کنترلمیکندوبهعبارتیآبنقشتعیینکنندهایدرویژگیهایحیاتیتالابایفامیکند. تغییراتآبازنظرکمیتوکیفیتممکناستکههمزمانبا تغییرات کیفیتوکمیت فون حیاتی آن تالاب همراه باشد.در مدیریت و حفاظت از یک سیستم تالابی، لازم است تدابیر اتخاذ شده براساس اصول کاملاً علمی و روش های مستدل به منظور حفظ کیفیت آب پایه ریزی شوند.

دستورالعمل فنی و توصیه ترویجی:نتایج این مطالعه به اطلاع مدیریتهای ذیربط استان خصوصا محیط زیست، سازمان آب استان و شیلات استان رسانده شود و در تصمیم گیریها جهت حفظ و احیای اکوسیستم تالاب استفاده شود. پایش اینگونه مطالعات بسیار ضروریو در اولویتهای برنامه پژوهشی استان باید قرار گیرد.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:مطالعه اکوسیستمهای تالابی و آبهای داخلی

تعداد بازدید:52
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co