طرح ها و پروژه ها
عنوان پروژه:‌بررسی میزان تجمع فلزات سنگین (سرب، کادمیوم) در بافت خوراکی عضله ماهیان سرد آبی (قزل آلای رنگین کمان پرورشی) در نواحی تالش و رودسر استان گیلان ( Oncorhynchus mykiss)
توضیحات:شماره مصوب یا کد پروژه: 4 – 12- 12- 93119 واحد اجرا:پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی (انزلی) محل اجرا:استان گیلان نام هماهنگ کننده/ مجری:مینا سیف زاده سال شروع:91/3/1سال خاتمه: 93/2/28
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق:

ورود آلاینده ها ازجمله فلزات سمی و تجمع آنها در بافت خوراکی آبزیان بواسطه خطراتی که برای انسان و دیگر موجودات ایجاد می کنند اهمیت ویژه ای دارند.این آلاینده ها در آبزیان و جانداران دریایی ممکن است یا در شکل قابل دسترس متابولیکی باقی بمانند و یا بتدریج به وسیله تجمع در اندامهای مختلف آبزی ،خاصیت سمی پیدا کنند. با توجه به ارزش اقتصادی و غذایی این ماهی و مصرف ماهیان به ظاهر سالم ولی دارای ممنوعیت مصرف انسانی توسط انسان و ورود آلاینده ها به زنجیره غذایی انسان می تواند سلامت انسان را به خطر انداخته و مشکلات متعددی را سبب شود. بنابراین بررسی کیفیت گوشت این ماهیان از حیث بهداشت مواد غذایی و سلامت انسان حائز اهمیت است.

امروزه ماهی قزل آلای رنگین کمان ماهی شماره یک اکثر کارگاههای تکثیر و پرورش ماهیان سرد آبی در بیشتر نقاط جهان است (رضائی، 1385). ایران نیز از این قاعده مستثنی نبوده و صنعت پرورش آبزیان بالاخص ماهی قزل آلا روز به روز در حال افزایش است. بطوری که میزان تولید از 9000 تن در سال 1379 به 91519 تن در سال 1389 ، 106409 تن در سال 1390 و 131000 تن در سال 1391 افزایش یافته است(قربانزاده و نظری، 1392). هم اکنون استان های لرستان، خلخال، اصفهان، مازندران، همدان، کرمانشاه، فارس، یزد، آذربایجان شرقی و گیلان از مکان های عمده پرورش این ماهی هستند(رفیعی، 1387). در حال حاضر تعداد 1907 باب مزرعه پرورش ماهی قزل آلا در این استان ها مشغول فعالیت هستند. تفاوت در مکان جغرافیایی استان های فوق سبب ایجاد تفاوت در نحوه تامین آب مورد نیاز برای پرورش شده، که این موضوع می تواند منشاء بروز تفاوت در کیفیت این ماهی شود. کیفیت منبع تامین کننده آب استخر پرورش اعم از رودخانه و چاه و نفوذ فاضلاب های کارخانجات صنعتی شامل فلزات سنگین به آب های سطحی و زیر زمینی، تاثیر کیفیت آب بر کیفیت گوشت ماهی و ورود این ماهی با ارزش غذایی به زنجیره غذایی انسان آلودگی های فوق به انسان منتقل شده و می تواند مشکلات عدیده ای برای انسان فراهم نماید. در حال حاضر در بسیاری از این مراکز تغذیه و پرورش ماهی قزل آلا به صورت تجربی انجام می شود و این مسئه سبب نا مطلوب شدن گوشت و چرب شدن گوشت ماهی می شود که افزایش چربی در گوشت ماهیان خود عاملی برای تجمع فلزات سنگین در بافت آبزیان است. از بین موادآلایندهواردشدهبهاکوسیستمهایآبی،فلزات سنگینبهعلتاثراتسمیوپتانسیلبالایتجمعزیستی دربسیاریازگونههایآبزی،قابلتوجههستند(فرامرزیان، 1392). شبه فلزات سرب و کادمیوم معمولا برای فعالیت های ریستی مورد نیاز نیستند و در غلظت های پائین نیز سمی می باشند. اینفلزاتسنگین(سربوکادمیوم) زنوبیوتیکهستندبهاینمفهومکهاینعناصربرای متابولیسمبدنموردنیازنیستندوحتیمقادیرکمآنها نیزبرایبدنمضراست. کادمیوموسربدرصنایعمختلفیمانندصنایع باطریسازی،رنگسازی،تهیهآلیاژهایفلزیوغیره استفادهمیشوند.علاوهبراینکودهایشیمیاییازجمله کودهایفسفاتهحاویکادمیومهستندکهمیتوانندازطریق زهابهایکشاورزیبهداخلمحیطهایآبیراهیابند.کادمیوم در پوسته زمین نیز وجود دارد. همچنین مواد غذایی استفاده شده برای غذای آبزیان پرورشی دارای انواع مختلفی از فلزات سنگین است. از سایر منابع ورود این آلاینده ها به منابع آبی می توان به ورود پساب های حاوی فلزات سنگین کارخانجات صنعغتی و خانگی (وجود داشتن این فلزات در اکثر مواد شوینده) به آب های زیر زمینی و سطحی اشاره کرد. سرب به عنوان یک عنصر سمی و خطرناک از طریق فعالیت های انسان به مقدار زیاد وارد محیط طبیعی می شود و به رغم تحرک ژئوشیمیائی کم آن این فلز در تمام جهان پخش شده است. مقدار زیاد سرب فقط در بافت ماهیچه ای ماهی در مناطقی که دارای فعالیت کشاورزی زیاد مانند استان گیلان هستند گزارش شده است. با توجه به این که سرب از راههای مختلف مانند باران، آب های سطحی و گازهای خروجی از وسایل نقلیه حاوی تترااتیل سرب،احتراق بنزینوانتشارآندرهواورسوب سربرویخاکو حمل و جابجایی رسوباتحاویسرببوسیله آب باران به رودخانههاو آب های سطحی وارد می شود.سرب یکی از چهار فلزی است که بیشترین عوارض را روی سلامتی انسان دارد. اختلال بیوسنتز هموگلوبین و کم خونی، افزایش فشار خون، آسیب به کلیه، سقط جنین و نارسی نوزاد، اختلال سیستم عصبی، آسیب به مغز، ناباروری مردان، کاهش قدرت یاد گیری و اختلالات یاد گیری در کودکان از عوارض منفی افزایش غلظت سرب در بدن انسان است. بنابراین با توجه به این که اینفلزات منابع متنوعیبرایورودبهمحیطزیستو آب استفاده شده برای پرورش آبزیان دارند دراکثرمطالعاتپایشفلزاتسنگیندرمحیطزیستاین فلزاتموردارزیابیقرارمیگیرند(رضائی، 1385)

فلزات سنگین از جمله سرب و کادمیوم به دلیل برخورداری از خاصیت تجمع پذیری و بزرگنایی زیستی در بافت های مختلف و عدم تجزیه پذیری و نیز مقاومت در برابر تغییرات بیولوژیک پس از ورود به محیط قادرند در چرخه حیات به حرکت خود ادامه داده و به تدریج در بافت های چربی در بدن مصرف کنندگانی مانند انسان ذخیره شده و از این راه موجب بروز بیمار های حاد و مزمن در انسان شوند. فلزاتسنگینبهدلیلتاثیراتمنفیمختلفنظیرکاهشرشد،تغییررفتار،تغییراتژنتیکیونیزمرگومیردرآبزیان )صادقیرادوامینیرنجبر، ( 1384وهمچنینبه سببسمیتوتمایلبهتجمعدرزنجیرهغذایی موجبایجادنگرانیدرمصرفماهی( ( Kalay et al.,گردیدهاند. بنابراین بهمنظورمقایسهغلظتعناصرضروریوزنوبیوتیکوهمچنینبهعلتاینکهفلزاتسنگینازجملهآلایندههایزیستمحیطیهستندکهمواجهشدنانسانبابعضیازآنهامانند سرب و کادمیوم ازطریقآبوموادغذاییمیتواند مسمومیتهایمزمنوبعضاًحادخطرناکیراایجادنمایند.. لذااندازهگیریغلظتاینفلزاتدرجهتتعییناستانداردهایسلامتعمومیوحفاظتازمحیط زیستدریاییحائزاهمیتاست.

نتایج:

وجود فلزات سنگین در زیر محدوده مجاز تعیین شده توسط استانداردهای ملی و بین المللی

اطمینان از عدم ورود فلزات سنگین از طریق ماهی قزل آلای پرورشی نواحی تالش و رودسر استان گیلان به چرخه مواد غذایی از حیث سلامت و بهداشت مواد غذایی

دستور العمل فنی و توصیه ترویجی:

در بخش خصوصی پتانسیل خوبی برای پرورش ماهی قزل آلا وجود دارد. هم اکنون در نواحی مختلفی از استان گیلان استخر های متعددی جهت پرورش این ماهی برای عرضه به مصرف کنندگان و صنایع غذایی احداث شده است. با توجه به آلودگی روزافزون منابع آبی و احتمال ورود فلزات سنگین از طروق مختلف به منابع آبی و آب های سطحی و ایجاد بیماری های گوناگون تحت تاثیر مصرف این ماهیان ناشی از تجمع آن ها در بدن ماهی و انتقال آن از طریق چرخه مواد غذایی به بدن انسان کیفیت ماهیان عرضه شده توسط این استخرها تا کنون مورد بررسی قرار نگرفته بود. با اجرای این پروژه جهت بررسی کیفیت ماهیان قزل آلای پرورشی استان گیلان در نواحی تالش و رودسر در مقایسه با استانداردهای جهانی جهت عرضه به بازار مصرف، کارخانجات فرآوری آبزیان و حفظ سلامت مصرف کنندگان از حیث بهداشت و سلامت مواد غذایی گام برداشته شد.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

نتایج حاصل ازاجرای این پروژه جهت افزایش احداث استخر و فعالیت در زمینه پرورش ماهی قزل آلا در مناطق رودسر و تالش استان گیلان جهت پرورش ماهی قزل آلا، کارخانجات فرآوری آبزیان برای فرآوری و بسته بندی ماهی قزل آلا قابلیت اجراء دارد .

تعداد بازدید:287
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co