طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه:‌ مطالعه سد خاکی گلابر شهرستان ایجرود (استان زنجان)
توضیحات:شماره مصوب کد پروژه: 91163-12-73-4 واحد اجرا: پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی (بندر انزلی) محل اجرا: استان زنجان نام هماهنگ کننده/ مجری: هادی بابائی سال شروع: 1391 سال خاتمه: 1393
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق

آبزیپروریدردودههاخیربیشترینرشدرابینسایربخشهایتولیدغذانشانمیدهد. براساسگزارش سازمانخواروبارجهانیبین٧٠سیستمپرورشی ،تنهامنبعیاستکهبیشترینانگیزشرابرایفقرزداییدارد. ازسویدیگرفشاربرذخایردریاییوصیدآبزیانبرایتامینغذا،گونههایفراواندریاییرادرمعرضفشاروانقراضقراردادهاست.توسعهآبزیپروریعلاوهبرتامینامنیتغذایی،درحفظاکوسیستمهایدریاییبسیارموثراست. درحالحاضرمصرفسرانهماهیدرجهانبطورمتوسط١۴ – 13کیلوگرم در سال است . این رقم برایکشورهایپیشرفته25کیلوگرم،کشورهایدرحالتوسعه9کیلوگرمودرقارهآسیا13کیلوگرم است .مصرفسرانهدرکشورایران4- 5کیلوگرم در سال است که نسبت به متوسط جهانی و حتیقارهآسیابسیارکمتراست . بنابر این جهت توسعه آزی پروری پایدار از منابع آبی لازم است مطالعاتعلمی در این مورد صورت گیرد تا با شناخت کامل از دریاچه ها بهره بر داری و ماهیدار کردن آنها اقدامات لازم صورت گیرد . در سطح‌ استان‌ زنجان‌تعداد 36 دستگاه‌ سد خاکی‌ در مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ های‌ مهم‌ با آبدهی‌ مناسب‌ احداث‌ گردیده‌است. حجم‌ مخزن‌سدهابین‌ 110000 تا 2700000متر مکعب‌ ومساحت‌ مخزن‌ این‌ سدها از 2 تا بیش‌ از 200هکتار متغیر است.تعداد اندکی از آنها برای شرب وتعداد زیادی به منظور کنترل سیلابها و نزولات جوی برای بهره گیری در امور کشاورزی تاسیس شده اند. این مناطق پتانسیلهای بالقوه ای را در امر آبزی پروری ایجاد نموده اند که باید مورد بهره برداری قرار گیرد.سد سد مخزنی گلابر هم یکی از این سدها است دارای گستره آبی ارزشمندی است که در شرایط کنونی فعالیتهای چندگانه و بدون بر نامه ریزی ازقبیل گردشگری ،مسابقات قایقرانی ، رهاکرد غیر اصول بچه ماهی و.... در منطقه وجود دارد .هدف اصلی این مطالعات شناختاین منبع آبی درکلیه موضوعات اکوسیستم اعمال مدیریت اصولی به منظور بهره برداری معقول و پایدار از آن میباشد، همچنین با مطالعه و بررسی میتوان فعالیتهای شیلاتی را کار آمد نمودتا در زمینه اشتغالزایی همچنین فعالیتهای توریستی توفیق حاصلگردد.بررسی لیمنولوژی این دریاچهدر قالب عوامل زیستی و غیر زیستی شناخت کلی وبهتری از وضعیت عمومی دریاچه در ارتباط با مدیریت شیلاتی فراهم مینماید. از سوی دیگر تعیین و شناسایی مکانهای مناسب جهت پرورش ماهی قزل آلا در قفس نیز انجام می گیردتعیین توان دریاچه برای گسترش این فعالیت و همزمانی انجام مطالعه با طرح پرورش ماهی پاسخگوی بسیاری از کمبود ها و تدوین کننده خط و مشی اصلی برای پرورش ماهی خواهد بود.

نتایج

نتایج حاصل این تحقیق نشان می دهد که دمای هوای منطقه در ماههای نمونه برداری با بیشینه 31 درجه سانتی گراد و کمینه 7 درجه سانتی گراد در نوسان بوده استحد اکثر میانگین درجه حرارت آب در سطح 16/14 و در کف دریاچه 65/9 و میانگین سالانه درجه حرارت آن 14/11 درجه سانتی گراد سنجش شد . بیشینه دمای آب ورودی دریاچه 24 و کمینه دمای آن 02/7 درجه سانتی گراد بوده است. اختلافقابلیت هدایت الکتریکی (EC) بین سطح و عمق دریاچه بسیار ناچیز بوده است. بیشینه میزان هدایت الکتر یکی 888 میکرو موس بر سانتی متر در سطح و به میزان 911 میکرو موس بر سانتی متر در عمقاندازه گیری شد. بیشینه غلظت اکسیژن محلول در سطح6/11 مییلی گرم بر لیتر و در کف دریاچه میزان غلظت آن در بر خی از ماههای نمونه بر داری تا به صفر کاهش یافته است. بیشینهpHآب دریاچه 34/8 و کمینه آن 19/7 بوده است و بین سطح و عمق دریاچه اختلافی مشاهده نشد. میزان سختی کل در کل پهنه آبی با بیشینه به میزان 314 میلی گرم بر لیتر بر حسب کربنات کلسیم و باکمینه به میزان 239 میلی گرم بر لیتر انازه گیری شد. بیشینه اکسیژن بیولوژیکی (BOD5) 46/2 میلی گرم بر لیتر و کمینه آن صفر بر آورد گردید. میانگین سالانه اکسیژن شیمیایی (COD) در کل پهنه آبی در طی ماههای نمونه برداری 2/12 میلی گرم بر لیتر ثبت گردیده است. میزان نیترات در ورودی دریاچه افزایش قابل توجه ای داشته بطوریکه میانگین غلظت آن در ورودی 801/0 میلی گرم بر لیتر و در خروجی سد 32/0 میلی گرم بر لیتر اندازه گیری شد.بیشترین میزان غلظت ازت کل 75/2 میلی گرم بر لیتر و کمترین مقدار آن 553/0 میلی گرم بر لیتر و حد اکثر غلظت فسفر کل در دریاچه 091/0 میلی گرم بر لیتر و حد اقل 024/0 میلی گرم بر لیتر و میانگین سالانه آن در کل پهنه آبی دریاچه در طی ماههای نمونه بر داری 048/0 میلی گرم بر لیتربر آورد گردید .در این تحقیق فیتو پلانکتون های دریاچه گلابر از دو جنبه کمی و کیفی مورد مطالعه قرار گرفتند.بطورکلی،44جنس از 6شاخه که شامل،شاخه جلبک های سبزChlorophyta،شاخهBacillariophyta(Diatoms)، شاخه جلبکهای سبز_آبیCyanophyta،شاخه اوگلنوفیتاEuglenophytaوشاخه پیرو فیتاPyrrophytaوشاخهChrysophytaشناسایی شدند. بطور کلی از بین شاخه های بررسی شده در بررسی کیفی جلبکهای سبز با 19 جنس و در بررسی کمی بین جنسهایفیتوپلانکتونی شناسایی شده42 جنس بوده است.در مطالعات‌ زئوپلانکتونی‌ دریاچه‌ سد گلابر درگروه زئوپلانکتون5 شاخه زئوپلانکتونی و25جنس شناسایی شد.در بررسی کقزیان دو گروه جانوری شیرونومیده و توبیفسیده مشاهده گردید. بررسی درصد موادآلی و دانه بندی نشان داد که بیشترین میانگین درصد موادآلی درایستگاه 1 با 89/8 درصد وکمترین درصد مواد آلی بامیانگین 38/7 مربوط به ایستگاه 2 و4 می باشد. بررسی ماهیان حوزه دریاچه سد گلابر با استفاده از ابزار های صید مختلف در طی فصول بهار و پاییزانجام گرفت. در این تحقیق تعداد 12 گونه ماهی شناسایی شد. ماهیان شناسایی شده در دریاچه شامل ماهی سفید رودخانه ای ، فیل ماهی ، آمور نما ، سیاه ماهی ، مروارید ماهی کورا،خیاطه ماهی ،کپورماهیان و ....... می باشند . در مجموع بیشترین نمونه ها در محدوده طول کل 71تا 90میلیمتر (1/38 درصد) ، اوزان 01/2تا00/4گرم (4/21 درصد) و سن زیر یکسال (0/50 درصد)قرار داشتند. همچنین نرها 5/40 درصد و ماده ها 5/59 درصد جمعیت این ماهیان را در منطقه مطالعاتی تشکیل داده اند.محاسبه توان تولید بر اساس تولید اکسیژن انجام گرفت بطوریکه میزان تولید اکسیژن طی شبانه روز با بطریهای تاریک و روشن بین 31/0 تا 65/0 میلیگرم بر لیتر اکسیژن در شبانه روز طی ماههای مختلف در نوسان بوده است و میانگین سالانه آن در حد2/0± 44/0 میلیگرم بر لیتر اکسیژن در شبانه روزسنجش گردیده است . میانگین اکسیژن محلول سطح و عمق دریاچه در حد مطلوب و استاندارد آبزی پروری قرارداشته اما میزان حداقل اکسیژن محلول ثبت شده 4/0 میلیگرم در لیتر و همچنین کمبود اکسیژن لایه تحتانی تا حد صفر در بر خی از ماههای نمونه بر داری از نکات قابل توجه بعنوان عامل محدودیت در دریاچه محسوب می گردد.

دستور العمل فنی و توصیه ترویجی

هدف اصلی چنین پژوهشها استفاده بهینه و پایدار از دریاچه ها و منابع آبی مستعد آبزی پرویبا اعمال مدیریت اصولی به منظور بهره برداری معقول و مناسب از دریاچه بوده که فعالیتهای و کار بریهای مختلف که در این راستابررسی و مطالعات مربوط به تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده وتشخیص و تفکیک دوره های پرورشی مطلوب ، شناسایی و تشخیص عوامل مثبت و منفی تاثیر گذار در فعالیت آبزی پروریاز طریق آنالز نمونه های آبو تولیدات اولیه دریاچه و همچنین برآوردپتانسیل طبیعی دریاچه به جهت گسترش و توسعهآبزی بر مبنای شناسایی جوامع زیستی دریاچه صورت گرفت و پس از پایان مطالعات و جمع بندی نتایج مربوطه راهکارهای علمی و عملی برای تولید بهینه و اقتصادی در دریاچه ارائه می گردد . مکانهای مناسب بطروق مختلف جهتتوسعه آبزی پروری اعم گرم آبی و سرد آبی(شیوه پرورش درقفس)مشخص و شناسایی می گردد . جمعیتروبهافزایشجهانجهتتامیننیازهایروزافزونخوداحتیاجبهغذادارد.نیازهایغذاییازراههایمختلفیتامینمیگرددکهمیتوانازتولیداتزراعیودامیوزمینهایکشاورزیمستعدونیزاستحصال آبزیانازدریاهاواقیانوسهانامبرد.باوجودبهاینکهزمینهایکشاورزیغیرقابلتوسعهمیباشندوبرداشت ازدریاهانیزبامحدودیتذخایرآبزیانروبرواستلذایکیازراهکارهاینوینکهبتوانازآنطریققسمتی ازنیازهایغذاییانسانهاراتامیننمود توسعهآبزیپروریاست.ازسویدیگرمنابعآبیبعنوانعاملاساسیدر آبزیپروریبامحدودیتروبرواستخصوصاًدرکشورماکهمیزانبارندگیسالانهآنحدودیکسوم متوسطبارندگیجهاناست.ازاینروجهتآبزیپروریبایدبهسمتبهرهبرداریبهینهازمنابعآبیگام برداریمواستفادهازمنابعآبیخردومنابعآبکشاورزیجهتطرحپرورشماهیمیتواندراهگشایکار باشد.یکی از شیوه های پرورش ماهی قزل آلا روش پرورش در قفسمی باشد. قفس ها در مقایسه با انواع اولیه آن توسعه زیادی یافته وامروزه انواع وطرح های متنوعی از آنها وجود دارد. چهار نوع قفس وجود دارد: ثابت, شناور, قابل غوطه وری وغوطه ور واستفاده از 2 مدل ثابت وشناور رایج تر است. جهت انتخاب محل قفسها سه معیار باید مد نظر و رعایت شوند:1-بررسی مقدماتی شرایط فیزیکوشیمیایی محیط که تعیین می کند آیا یک گونه می تواند در آن محیط به لحاظ دما, شوری, اکسیژن, جریان ها و… پرورش یابد یا خیر.2- عواملی هستند که با موفقیت یک سیستم قفس ارتباط دارند (آب وهوا, محفوظ بودن, عمق وبستر3- بررسی مسائل مربوط به احداث وسوددهی مجتمع پرورشی همانند جنبه های حقوقی, دسترسی, تاسیسات محلی,امنیت وبحث های اقتصادی _ اجتماعی.کیفیت آب محل استقرار قفس: دما, شوری, اکسیژن, گل آلودگی و آلودگی آب پارامترهایی هستند که قبل از نصب قفس در محل مورد نظر, باید مورد توجه قرار گیرند.هر گونه ماهی در رنج معینی از دما, شوری, اکسیژن و ...بهتر رشد می کند. میزان گل آلودگی کمتر از 100 میلی گرم در لیتر برای بیشتر گونه ها قابل تحمل است.البته, مدت در معرض قرار گرفتن نیز مهم است.پرورش دهندگان باید از محل هایی که میزان گل آلودگی بالایی دارند پرهیز کنند.اصولاً رودخانه ها احتمال گل آلودگی بالایی دارند ومقدار مواد جامد معلق آن ها ممکن است به چندین هزار میلی گرم در لیتر برسد. از نقطه نظر پرورش ماهی در قفس ، یک آلوده کننده چیزی است که به ساختمان قفس صدمه بزند, اثرات منفی روی ماهی های درون قفس یا غذای مصرفی بگذارد یا در بدن ماهی به مقداری جمع شود که دیگر قابل مصرف نباشد. در نتیجه محل استقرار قفس باید تا حد امکان دور از صنایع ونقاط پر جمعیت باشد تا خطر این آلودگی ها کاهش یابد.رعایت نکات مهم مدیریتی:1- آگاهی از کیفیت آب در طول دوره پرورش بخصوص برای مزارع قفس که به صورت متراکم در آن ماهی پرورش داده می شود اهمیت زیاد دارد. مهمترین پارامترهای آب اکسیژن محلول ودماست.2- به منظور آگاهی از میزان رشد ماهی های قفس, بایستی در فواصل منظم از ماهی ها نمونه گیری ووزن وطول آنها تعین شود. 3-آگاهی از سلامتی ماهیان پرورشی در طول دوره قابل اهمیت است. هر گونه تغییر در ظاهر, پوست, چشم, باله ها ودم مهم و می تواند علامت بیماری باشد . جمع آوری ماهی های مرده در قفس می تواند در جلویری از سرایت بیماری کمک کند. جهت جلوگیری از شیوع بیماریهای مسری پرورش دهندگان باید نکات بهداشتی را رعایت نموده وباکارشناسان بهداشت مشاوره نمایند.4-قفس در اثر طوفان,جانوران شکارچی, اشیای شناور روی آب, کشتیرانی ودزدان فرسوده وخراب شده وبرای استفاده مجدد در فصول بعدی پرورش نیاز به تعمیر دارد. برای جلوگیری از گرفتگی چشمه ها وتعویض سریعتر آب در قفس, بهتر است همراه با افزایش وزن ماهی ها, بویژه در محیط های دریایی کیسه های توری رابا توری چشمه بزرگتر تعویض کرد.با توجه به اینکه تعدادقابل توجهی از نیروهای متخصص تربیت شده فارغ التحصیل در بخش کشاورزی و شیلات آبزیان بیکارند و با توجه به تدوین سبد غذایی مطلوب و نیاز به افزایش سرانه پروتئین در کشور ، و با وجود منابع آبی مستعد جهت توسعه آبزی پروری اعم گرم آبی و سرد آبی بنظر می رسد با بکار گیری روشهای مختلف پروش و استفاده های دومنظوره وبهینه از منابع آب که هم افزایش تولید پروتئین سفید در کشوررا بدنبال خواهد داشت و هم زمینه اشتغال برای جذب افراد بیکار و تحصیل کرده در رشته های شیلات و کشاورزی فراهم خواهد شد ، می تواند مفید واقع شود.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

تنوع آب و هوایی منطقه مورد مطالعه سبب شده که این منطقه چهارفصل بوده و ظرفیت های بالایی در زمینه گردشگری طبیعی داشته باشد. به خاطر شرایط خاص آب و هوایی منطقه طارم ،استان زنجان را هندوستان ایران می دانند. چشمه های آب معدنی، رودخانه های متعدد دایمی و فصلی، جنگل ها و آبشارهای زیبای داخل جنگل ها، روستاهای ییلاقی وزیبایی که در دره های ارتفاعات طارم واقع شده اند؛ این منطقه را به پر جاذبه ترین ناحیه طبیعی استان زنجان تبدیل کرده است. شهرستان خرم دره نیز که از آن به عنوان یک باغ شهر یاد می شود، با اتکا به سرسبزی و باغ های پرشمار خود یکی دیگر از مناطق گردشگری این استان محسوب می شوند. به طور کلی اردیبهشت، خرداد و تیرماه بهترین ماههای مسافرت به استان زنجان هستند. هیچ توصیفی از سرسبزی و زیبایی طبیعت زنجان دراین ماهها کامل نیست و مناظر بدیع این فصل را در زنجان فقط باید دید. تفاوت آب و هوایی در نواحی مختلف استان زنجان را می توان به خوبی در یک زمان درقسمت های شمالی، مرکزی و جنوبی استان مشاهده کرد. مهم ترین منبع آب های سطحی دراستان زنجان رودخانه های دایمی و فصلی هستند. رودخانه های قزل اوزن ، زنجان رود، ابهررود و شاهرود را می توان مهم ترین رودهای دایمی این استان دانست. رودخانه قزل اوزن علاوه بر اهمیت اقتصادی بالایی که دارد به دلیل پرآبی،زیبایی و طولانی بودن مسیر خود؛ یکی از مهم ترین روخانه های زنجان است که در زمینه جاذبه های گردشگری نیز اهمیت زیادی دارد. بنابر این ، این استان در استان زنجان با توجه به متوسط بارندگی سالیانه (200 تا 400 میلیمتر) و متوسط دمای سالیانه(9 تا 17 درجه سانتی گراد) اقلیمهایبسیار متفاوتی را می توان مشخص کرد.

با توجه به شرایط آب و هوای موجود و منابع آبی مستعد استان زنجان می توان با برنامه ریزیهای درستجهتتوسعه پایدارو توسعه مستمر را از اصلی ترین محورهای ایجاد و تثبیت اشتغال، افزایش صادرات و حرکتی هدفمند در خصوص تولیدات شیلاتی بیان کرد. زیرا آبزی پروری در بسیاری از کشورها نه تنها تامین کننده امنیت غذایی بوده ، بلکه امنیت مالی را نیز تامین کرده است. بنابر این پرداختن به توسعه و اقتصاد آبزی پروری که ابعاد مختلف از تولید تا مصرف را در برخواهد داشت می تواند در پایداری توسعه نقش کلیدی ایفا نماید. افزایش توسعهآبزی پروری که تامین کننده پروتئین با ارزش حیوانی برای انسان ها، درآمد برای کشاورزان و روستائیان ، ارزآوری برای کشور و اشتغال برای جمع کثیر از افراد بیکار و سایر تولید کنندگان می باشد قابل توجه می باشد.براساس گزارشات موجود آبزی پروری به عنوان فن آوری جدید در تولید غذا، طی سال های اخیر از رشد و توسعه پر شتابی برخوردار بودهاست.در این خصوص آمارهای ارایه شده از طرف سازمان خواربار جهانی(فائو)آبزی پروری در مقایسه با سایر تولیدات غذایی بیشترین رشد را داشته است. این سازمان از مرکز فائو و از طریق شبکه جهانی بالغ بر حدود90 اداره برای گسترش تولیدات کشاورزی، جنگلداری، شیلات و تامین غذای مناسب برای همگان، به کشورهای در حال توسعه کمک می کند.بنابر گزارشات هدف سازمان فائو، بالا بردن سطح زندگی و بهبود تغذیه مردم جهان، توزیع مناسب مواد غذایی در مناطق مختلف جهان و ایجاد امنیت غذایی است.بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق و نتایج سایر مطالعات انجام گرفته با هدایت و مشاوره مدیریت محترم شیلات استان زنجان می توان شیوه های مختلف پرورش آبزیان اعم گرم آبی و سرد آبی در نقاط مختلف استان توسعه داد. طبق بیانات و گزارشات مدیریت شیلات استان:

این استان با مطالعه منابع آبی نقاط مختلف استان به منظور برآورد پتانسیل دقیق آبزی پروری، معرفی گونه مناسب آبزی پروری در این منابع، استفاده از انواع تجهیزات افزایش تولید در واحد سطح از قبیل دستگاه های مخلوط کننده آب و اکسیژن و پمپ های هواده و استفاده از انواع تجهیزات برگشت آب به منظور به حداقل رساندن استفاده از آب ورودی به استخر را در توسعه آبزی پروری، ایجاد اشتغال، افزایش در آمد اقتصادی فعالان این بخش و جذب سرمایه گذار داشته است.همچنین راهنمایی و هدایت مزارع آبزی پروری به مجاورت رودخانه های دایمی و پر آب، طراحی و ساخت استخرها با مصالح بومی و یا ارزان قیمت را از دیگر عوامل توسعه آبزی پروری، جذب سرمایه گذار، افزایش در آمد اقتصادی سرمایه گذاراناین بخش و ایجاد اشتغال، بیان نموده است . به همین خاطر این استان طی سال های اخیر رتبه اول را در ارتقای تولید انواع آبزیان به خود اختصاص داده و افزایش تقاضا برای دریافت مجوز متعدد فعالیت گویای این واقعیت است.وبامتوسط رشد بالای 30 درصد رتبه ی اول کشوری در زمینه ی توسعه ورشد آبزی پروری را به خود اختصاص داده است.یکی روش های مهم توسعه آبزی پروری سیستم های دومنظوره مداربسته است که در این استان این روش بسیار توسعه یافته است افرادی زیادی هم در این مورد مشغول کار و فعالیت شده اند.این روشهای از جهات محتلف مقرون به صرفه است ، در این خصوص مدیریت شیلات می فرماید:احداث سیستم های مدار بسته در پرورش ماهی های سردآبی وگرم آبی در مزارع کشاورزی در کاهش راندمان مصرف آب نقش چشم گیری دارد. وی افزود ، در این سیستم ها آب تازه با 2 لیتر در ثانیه ورود ی در طول سال امکان تولید 50 تن ماهی را فراهم می کند.حال اگر این سیستمها به صورت سنتی هدایت شود برای تولید 50 تن ماهی به 500 لیتر آب در ثانیه نیاز است ،در حالی که در سیستم های مدار بسته این کار با 2 لیتر آب ورودی در ثانیه اتفاق می افتد.بنابر این با توجه به اینکه این استان از لحاظ دانش فنی ،احداث سیستم های مدار بسته جزء استان های مرجع و پیشرو در زمینه ی ساخت وبهره برداری از این مزارع در داخل کشور محسوب می شود و همچنین سایر روشهای تولید و پرورش آبزیاندر مقایسه با سایر استانها فعالیت و رشد چشم گیری داشته لذا جهت توسعه پایدار آبزی پروری لازم است از طرف مدیریت شیلات استان، کارگاهها و دوره های کوتاه مدتتحت عنوان آشنایی با روشهای مختلف تکثیر و پرورش آبزیان و آشنایی با مدیریت آبزی پروری در شهرستانهای مختلف استان از طریق هماهنگی شوراها و دهیاریها محلی انجام گیرد تابدین صورت ارتباط بین مردم و مسئولین هم تقویت گردد.

تعداد بازدید:330
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co